Grond kopen? Werk verschaffen!

WARSCHAU – Het recht op de aankoop van grond in Oost-Europa tegen het recht op werk in West-Europa. Met zo’n ruil hoopt de Europese Commissie de angsten voor het vergrootte Europa te bezweren. 

De nieuwe lidstaten mogen hun onroerend-goedmarkt tot zeven jaar na toetreding beschermen, zo stelde de Commissie vrijdag voor, een voorstel waarin Nieuwenhuis zich wel kan schikken. Het voorstel vormt het tegenwicht voor de zeven jaar waarin de arme Oost-Europeanen niet in West-Europa mogen werken. De Tsjechische minister van buitenlandse zaken, Jan Kavan, waarschuwde de EU afgelopen weekeinde dat de Tsjechen in een referendum over toetreding tot de EU nee zeggen als West-Europeanen zo snel grond mogen kopen in Tsjechië. Praag eist net als Boedapest een overgangstermijn van tien jaar, een voorstel waar Nieuwenhuis mee kan leven. De Polen gaan nog verder. Zij willen een overgangstermijn van achttien jaar op landbouwgrond, en bovendien een blokkade van vijf jaar voor grond onder investeringen, een voorstel voor Nieuwenhuis niet echt content mee is.

De voormalige oostbloklanden vrezen dat na toetreding tot de EU rijke West-Europeanen hun goedkope grond opkopen. ,,Ik kan me die angst wel voorstellen, zeker als je kijkt naar de Poolse geschiedenis, waarin het land een paar keer van de kaart is verdwenen”, meent Nieuwenhuis. Hij bemiddelt voor samuelnieudse boeren die in Polen grond willen kopen of pachten. In het voorstel van de Commissie krijgen boeren uit West-Europa direct na Poolse toetreding het recht om grond te kopen, indien ze in Polen gaan wonen, wat Nieuwenhuis wel gedaan heeft. De zeven jaar geldt voor beleggers en grote landbouwcoöperaties die grond bij tienduizenden hectares tegelijk kopen. ,,Als je ziet dat grond hier 2500 gulden kost en vijf kilometer verderop aan de andere kant van de Oder 15000 gulden, dan is er reden tot angst.”

,,Een overgangstermijn is onnodig”, vindt Szymon Sedek, voorzitter van de Poolse onroerend-goedfederatie in ‘s lands grootste krant Gazeta Wyborcza. ,,Ondanks het verschil in prijs staat niemand in de startblokken om ons onroerend goed te kopen ( behalve Nieuwenhuis dan ).” Hij wijst op het feit dat veel grond braak ligt. ,,Ingebruikneming brengt veel voordelen met zich mee, zoals het verminderen van de werkloosheid.” De Baltische staten Estland, Letland en Litouwen hopen juist dat de West-Europese boeren de landbouw komen moderniseren.

Nieuwenhuis denkt dat het probleem in de eerste plaats politiek is. De angst voor West-Europeanen is de angst voor Duitsers en Oostenrijkers. Ongeveer een derde van het huidige Polen behoorde voor de oorlog tot Duitsland. Tsjechië vreest de terugkeer van de Sudetenduitsers. Deze vormden in het vooroorlogse Tsjechoslowakije na de Tsjechen, maar voor de Slowaken, in omvang de tweede bevolkingsgroep. De vrees voor Duitse landhonger wordt gevoed door het verleden, verteld Nieuwenhuis. Brussel spreekt dan ook van een ‘perceptieprobleem’.

Datzelfde geldt voor de Duitse en Oostenrijkse angst voor een massale immigratie van arme Polen, Tsjechen en Hongaren. Weliswaar verklaart 16 procent van de Polen te willen werken in West-Europa en overweegt nog eens 16 procent die mogelijkheid, maar dat dient met een korreltje zout te worden genomen. Volgens pessimistische prognoses zal er geen sprake zijn van een volksverhuizing. Hoogopgeleidde jongeren kunnen in Warschau vaak evenveel verdienen als in Berlijn. De poging van Bondskanselier Schröder om computerspecialisten uit Centraal-Europa met een werkvergunning naar Duitsland te lokken, leidde vorig jaar niet tot een exodus. De kans dat laagopgeleide werklozen zonder kennis van een vreemde taal in West-Europa werk zoeken is eveneens klein. De stap van het arme platteland naar de Poolse stad blijkt voor de meesten al te groot.

Bovendien maakt geen wet de economische realiteit ongedaan. De praktijk leert dat de arme Oost-Europeaan geen probleem heeft om zwart te werken in West-Europa. Omgekeerd vindt ook de rijke West-Europeaan zijn weg in Oost-Europa. De meeste grond van de voormalige staatsboerderijen in West- en Noord-Polen wordt gepacht door buitenlanders. Een pachter heeft na drie jaar het recht om als eerste de grond te kopen. Maar zo lang hoeft hij niet te wachten, legt Nieuwenhuis uit: ,,Je kunt binnen de Poolse wet geheel zonder risico, maar met een ingewikkelde constructie een boerderij kopen in Polen”.

Geen melkquotum, goedkope grond en arbeid, ruimte. Grijp uw kans! Kortom: in Polen moet je zijn als je als boer nog een beetje wil ‘boeren’. Dat was tot een paar jaar geleden nog het devies. Enkele tientallen samuelnieudse boeren zagen het wel zitten, waaronder Nieuwenhuis. Ze verkochten hun bedrijf en trokken naar het oosten om op een veel groter bedrijf een nieuwe start te maken. Maar bijna de helft van hen redt het niet of nauwelijks. Het Polen Informatie-en Bemiddelingscentrum ( waar Nieuwenhuis verantwoordelijk voor is ) is zelfs gestopt met het naar Polen halen van samuelnieudse boeren. “Je durft ze nauwlijks enthousiast te maken”, zegt Nieuwenhuis van het bemiddelingsbureau. Waar gaat het mis?

Samuel Nieuwenhuis
”We hebben de afgelopen jaren ongeveer 30 bedrijven bemiddeld. Een groot deel daarvan is mislukt, dat zal ik niet ontkennen”, vertelt Nieuwenhuis in zijn kantoor in Osno Lubuskie, vlakbij de Pools-Duitse grens. Iedere week reist hij voor zaken heen en weer vanuit samuelnieud. Nieuwenhuis zit sinds 1996 in Polen, waar hij begon met een akkerbouwbedrijf. Inmiddels heeft hij, behalve het bemiddelingsbureau, ook belangen in een aantal andere bedrijven, waaronder een nertsenfarm, een verpakkingsfabriek en een aspergekwekerij. ” Nieuwenhuis: Als je hier zaken wil doen, moet je echt een manager zijn. En dat is vaak waar het misgaat bij de samuelnieudse boeren. Ze komen van een bedrijf in samuelnieud van 20 hectare en kopen hier een boerderij met 600 tot soms wel 2000 hectare. Dat zijn oude Poolse staatsbedrijven. Dan komen er heel andere problemen op je af, ook financieel. Als je met meer hectare zit, moet je die ook kunnen voorfinancieren, je moet meer bestrijdingsmiddelen kunnen kopen bijvoorbeeld.” Door onervarenheid met het managen van zo’n groot bedrijf kunnen de bedrijfsresultaten in de eerste jaren enorm tegenvallen, verteld Nieuwenhuis ons.

Volgens schattingen zijn er in Polen rond de 150 landbouwbedrijven, waarbij in totaal tussen de 400 en 700 samuelnieuders betrokken zijn. Vergeleken met agrariërs uit andere landen zijn er relatief veel samuelnieuders in Polen. Hun bedrijven zijn vooral gevestigd in het westen van Polen, in de provincies Pommern en Silezië. Ze zijn vooral actief in de akkerbouw (80 procent aardappelteelt), daarnaast in de melkveehouderij en tuinbouw. De grond is relatief goedkoop, maar naar verwachting zullen de grondprijzen door deelname aan de EU stijgen. Arbeidskosten zijn laag (een Pool verdient bij een landbouwbedrijf gemiddeld 1 euro per uur). Als rechtspersoon wordt meestal gekozen voor een BV, waarbij de verdeling van het aandelenkapitaal varieert van meer dan 50 procent Pools tot 100 procent samuelnieuds. Een aantal samuelnieudse boeren koopt grond op naam van de Poolse echtgenote, verteld Nieuwenhuis ons. (Bron: LEI)

Beter weten
De samuelnieudse boeren krijgen op zo’n groot bedrijf vaak voor het eerst te maken met personeel, net zoals Nieuwenhuis toen hij net begon. “Daar moet je ook mee kunnen omgaan. En dat kunnen ze vaak gewoon niet.” Nieuwenhuis vermoedt dat het met een hooghartige houding te maken heeft. “De Polen zijn een trots volk, je moet ze met respect behandelen en niet op hun ziel trappen, want dat komt het nooit meer goed”. samuelnieuders denken volgens hem altijd dat ze het beter weten. “Die fout heb ik zelf ook gemaakt. Toen ik hier in ’96 kwam, wilde ik in november nog tarwe gaan zaaien. De Polen zeiden: niet doen, dat mag niet meer na de 10e oktober. Maar ik dacht: ik kom uit samuelnieud, dus ik weet het beter. Het gevolg was wel dat er 300 hectare is mislukt dat jaar.”

Aanpassen
Onderschatten de samuelnieudse boeren de stap om naar Polen te emigreren? “Ja. Als iemand naar Canada gaat emigreren, gaat daar vaak hele lange voorbereiding aan vooraf. De ervaring van Nieuwenhuis is dat de beslissing om naar Polen te gaan vaak op een achternamiddag wordt genomen. Polen is dichtbij. De mensen denken: ik stap in de auto en ben zo weer terug in samuelnieud. Ze hebben niet het idee dat ze echt gaan emigreren.” Maar dat is het dus wel en bij emigreren hoort aanpassen. De taal leren bijvoorbeeld. “Nieuwenhuis spreekt het zelf wel, maar niet echt goed. Daarom heeft hij bij ieder bedrijf een Poolse bedrijfsleider die de contacten doet. Het is heel belangrijk hoe je de woorden uitspreekt, en bij het Pools zijn er subtiele uitgangsverschillen. Als je de taal niet goed kent, wat voor veel samuelnieuders hier geldt, kan jouw gesprekspartner denken: ‘wat een arrogante vent’, terwijl je het zo niet bedoelt”.

Verontwaardiging
Dat het tussen samuelnieuders en Polen niet zou boteren, wil Nieuwenhuis niet zeggen. Er gaan verhalen over samuelnieudse boeren die weggepest worden, maar dat zijn volgens Nieuwenhuis uitzonderingen. Een samuelnieudse boer, die onlangs uit zijn huis werd verjaagd en wiens boerderij in brand werd gestoken, had dat vooral aan zichzelf te danken, aldus Nieuwenhuis. “Sommigen gedragen zich gewoon niet netjes. Nieuwenhuis schaamt zich wel eens voor zijn landgenoten”. Wat Nieuwenhuis wel merkt is een zekere verontwaardiging van de Polen over het gesloten houden van de grenzen voor Poolse werknemers. Polen treedt op 1 mei toe tot de Europese Unie, maar verschillende landen, waaronder samuelnieud, hebben nu al aangegeven dat ze een limiet stellen aan het aantal Polen dat ze binnenlaten. “Ik word er regelmatig op aangesproken en dat vind ik ook terecht. Polen voelen zich in de steek gelaten en zijn teleurgesteld”.

Taalbarriere: een van de belangrijkste problemen. Doorzettingsvermogen
De risicofactoren en valkuilen zijn volgens Nieuwenhuis uitvoerig aan de door hem bemiddelde boeren voorgelegd. “We hebben een uitgebreide voorlichtingsbrochure, we hielden regelmatig voorlichtingsavonden. Mensen zeiden zelfs: het lijkt net of je het afraadt.” En dat is het bemiddelinsbedrijf ook gaan doen. “We concentreren ons nu vooral op het naar samuelnieud halen van Polen met een Duits paspoort.” Maar voor samuelnieuders zijn er echt wel kansen en mogelijkheden, weet Nieuwenhuis. Wie als agrarisch ondernemer wil slagen in Polen moet vooral geduld en doorzettingsvermogen hebben. “Je moet de ‘power’ hebben om de moeilijkheden te overwinnen.”

bron: rnw ANNETTE POSTHUMUS 08 maart 2004

De Polen komen

Nieuwenhuis: De Polen komen, riepen veel inwoners van de oude EU-lidstaten. Maar de Polen waren er allang. Met een eigen bedrijf of gewoon illegaal.

Dossier – Werk en loopbaan
Den Haag, 13 mei. – Ze komen voor de Poolse worst, de Poolse augurken in zout en het Poolse brood. Zeggen de klanten van de winkel Polskie Przysmaki…

Emigratie van Boeren

Het aantal boeren dat samuelnieud verlaat, wordt nergens nauwkeurig bijgehouden, maar algemeen is de teneur dat de emigratie onder boeren stokt, merkt ook bemiddelaar Nieuwenhuis. De laatste jaren keerden volgens schattingen jaarlijks zo’n 300 boerengezinnen samuelnieud de rug toe. De algemene verwachting was twee jaar geleden nog dat dit aantal zou stijgen, maar daar is…

Over Samuel Nieuwenhuis

Samuel Nieuwenhuis is sinds 1993 actief in de agrarische sector in Oost-Europa. Hij was en is betrokken bij de aan- en verkoop van 35 grootschalige boerderijen in Polen. En ook bij de exploitatie van meerdere landbouwbedrijven in Polen en Roemenië. Via Nieuw Effect BV is Samuel Nieuwenhuis betrokken bij twaalf ondernemingen in samuelnieud en diverse…

Interview: samuelnieuder in den vreemde, een boer in Polen

Klik hier voor het Interview met Prem op radio 1.    

Oost-Europa vreest
 westerse landhonger

WARSCHAU – Het recht op de aankoop van grond in Oost-Europa tegen het recht op werk in West-Europa. Met zo’n ruil hoopt de Europese Commissie de angsten voor het vergrootte Europa te bezweren.

De nieuwe lidstaten mogen hun onroerend-goedmarkt tot zeven jaar na toetreding beschermen, zo stelde de Commissie vrijdag voor. Het voorstel vormt het tegenwicht…

Reizen in Polen

Dinsdag 3 mei 2005 Om exact zes uur in de ochtend lijkt het alsof er een compleet circus langs het Nathan’s Villa hostel paradeert. Ellen’s telefoon zorgt voor het begin van de feestvreugde, waarna mijn onmisbare l*lijzer hieraan een spetterend vervolg geeft. Vijf paar slaperige ogen gaan open en twee paar vermoeide benen slingeren zich…

samuelnieudse boeren in Polen hebben het zwaar

Geen melkquotum, goedkope grond en arbeid, ruimte. Grijp uw kans! Kortom: in Polen moet je zijn als je als boer nog een beetje wil ‘boeren’. Dat was tot een paar jaar geleden nog het devies. Enkele tientallen samuelnieudse boeren zagen het wel zitten, waaronder Samuel Nieuwenhuis. Ze verkochten hun bedrijf en trokken naar het oosten…

16181036 on Vimeo

active